Digitale dementie: de ziekte van de 21ste eeuw?

Deze blogpost verscheen in het kader van de masteropleiding journalistiek aan KU Leuven campus Brussel.

Maandag 22 oktober 2018, 6u37, vrt.be

 ‘Vlaamse klaslokaal is meer en meer digitaal’

Dit is de titel van het eerste nieuwsartikel dat ik tegenkom, wanneer ik maandagochtend om 7 uur mijn eerste scroll-momentje van de dag heb. Het artikel leert me dat maar liefst negen op de tien lagere scholen in Vlaanderen gebruik maken van een digitaal klasbord, een vernegenvoudiging ten opzichte van tien jaar geleden. Niet alleen de digitale schoolborden namen toe, ook het aantal laptops, desktops, tablets en chromebooks is er de voorbije jaren op vooruitgegaan, aldus vrtnws.

Chromebooks

Chromebooks, het laatste woord in het lijstje blijft bij me hangen, gewoonweg omdat ik het niet ken. Of misschien omdat ik het woord nog nooit nodig heb gehad, laat staan het apparaat. (Een snel rondje googlen leert me uiteindelijk dat het om een soort laptop op besturingssysteem ChromeOS gaat, maar dat geheel terzijde).

large-75
foto via weheartit

Terug naar chromebooks dus. Als ikzelf het apparaat op tweeëntwintigjarige leeftijd nog nooit heb nodig gehad, waarom zouden leerlingen uit de lagere school dan zo blij moeten zijn dat het voor hun beschikbaar is? Natuurlijk makkelijk gezegd wanneer ik dit van op mijn laptop typ, maar waar het hier echt om draait is de vraag of de aanwezigheid van chromebooks en aanverwanten in het klaslokaal werkelijk zoveel voordeel met zich mee brengt? Als we neurowetenschapper (filosoof, psychiater én auteur) Manfred Spitzer geloven, is het antwoord resoluut nee.

Digitale dementie

Dit en ‘hoe wij ons verstand kapotmaken’ is de titel van het boek waarmee Manfred Spitzer in 2013 zowat heel Duitsland mee op stelten zette, weliswaar met voorbedachte rade. Het boek is naar eigen zeggen een noodkreet aan politici en leraren om ons beter te informeren over de risico’s, gekoppeld aan het digitale tijdverdrijf van kinderen.

Hoewel de titel vrijwel meteen met de deur in huis komt vallen, bouwt het boek ‘de spanning’ eerder geleidelijk op. Zo leren we uit de eerste hoofdstukken dat kinderen inderdaad slechtere schoolprestaties bekomen wanneer zij thuis over een computer beschikken, in vergelijking met kinderen die geen computer hebben. Hoewel deze vaststelling al als vrij shocking ervaren kan worden, is de simpele verklaring hiervoor dat zij die een computer ter beschikking hebben, gewoonweg meer computerspelletjes spelen waardoor er minder tijd over blijft om huiswerk te maken.

Een tweede onderzoek dat me bijbleef, en perfect aansluit bij het artikel van vrtnws, gebeurde als volgt. Een aantal neurowetenschappers onderzocht of motorische hersengebieden sterker werden geactiveerd door letters te herkennen die ofwel met pen en papier, ofwel op een toetsenbord werden aangeleerd. Aangezien ik in het begin van deze post al verklapte dat de auteur van dit boek resoluut tegen laptops in de klas is, verbaast het dan ook niet dat dit experiment aantoonde dat schrijven met papier en pen, wel degelijk tot betere herkenning van letters leidde.

Baby Einstein

Een derde en laatste onderzoek dat ik nog graag wil aanhalen is dat van baby tv. Sinds 2003 verkoopt Disney wereldwijd dvd’s met de titel ‘Baby Einstein’, die ervoor zouden zorgen dat je kind iets bijleert terwijl het naar tv kijkt.

505x273x495632435_wide.jpg.pagespeed.ic.qvRBpApAxH
foto via babycenter.com

Dat deze dvd’s werken, werd niet bewezen, maar helaas het tegenovergestelde wel. In een experiment in de VS werd aan ouders gevraagd naar de mediaconsumptie van hun baby’s, waarna er een taaltest met de baby’s werd gedaan. Resultaat? Baby’s die regelmatig baby tv keken, kenden minder woorden en hadden dus een duidelijke achterstand in taalontwikkeling. Baby’s waarvan de ouders dagelijks verhaaltjes voorlazen, scoorden dan weer erg hoog op taalontwikkeling. Om deze effecten even te kaderen: het negatieve effect van baby-tv op taalontwikkeling was twee keer zo groot als het positieve effect van voorlezen. Disney besloot na het publiceren van deze studie dan ook om het bedrag van de dvd’s volledig terug te betalen aan ouders die dat wensten.

Van deze drie experimentjes die ik uitkoos om te bespreken, heeft vooral de laatste het meeste indruk op me nagelaten. In de tijd tussen dat het boek uitkwam en nu, zo’n vijf jaar, is er vanalles veranderd, en is digitalisatie mogelijks nog meer toegenomen. Op restaurant zie je bijvoorbeeld ouders die hun (soms heel jonge kinderen) snel een Ipad in hun handen duwen om ze een hele avond stil te houden. Als we de beweringen & studies die Spitzer aanhaalt mogen geloven, worden deze kinderen dus instant dommer dan hun leeftijdgenootjes die enkel ‘ouderwets’ speelgoed voor handen hebben. Klopt dit werkelijk? Zijn vele ouders dan écht zo onwetend als het op ‘kinderen en digitalisatie’ aankomt?

Baby Einstein: onder de loep

Als baby dvd’s dan toch een rechtstreeks negatief effect hebben op de taalontwikkeling van baby’s, waarom besloot Disney dan Baby Einstein, enkel terug te betalen en niet ook uit de handel te halen? Een mogelijke verklaring daarvoor is de volgende:

Een studie uit 2007,  gepubliceerd in The journal of Pediatrics (en geciteerd in Digitale Dementie), vond inderdaad dat per uur dat baby’s naar een variant van baby tv keken, zij zes tot acht minder woorden kenden dan hun leeftijdsgenootjes die geen baby tv keken, en concludeerde dus dat het kijken van baby tv een negatief effect heeft op de taalontwikkeling van baby’s (Zimmerman et al., 2007).

So far so good (hoewel het voor discussie vatbaar is of de term ‘good’ hier wel past), hier stopt dan ook het pleidooi van Spitzer over baby tv, en schakelt hij om naar een ander thema. Zoals eerder aangehaald, ging de studie van Zimmerman en collega’s dus al zo’n zes jaar mee op het moment dat Digitale Dementie in de (boeken)rekken belandde. Tijd om eens na te gaan wat er zich in de tussentijd afspeelde op het gebied van baby tv!

In 2009 in het tijdschrift Pediatrics, verscheen een studie die concludeerde dat tv kijken kinderen geen schade toebracht, maar ook geen voordelen opleverde (Schmidt et al., 2009). Een studie die hierbij aansluit en gevoerd werd door DeLoache en collega’s in 2010, concludeerde nog eens dat er geen verschil was in het aantal woorden dat baby’s uit beide condities leerden (wel of niet kijken van baby tv) (DeLoache et al., 2010).

Een laatste studie die aantoont dat het misschien toch allemaal wat minder dramatisch is dan het lijkt, werd gepubliceerd in 2013. Enkele onderzoekers gingen met de data uit de originele studie van Zimmerman en collega’s aan de slag, en concludeerden dat baby tv een minimale impact had op de taalontwikkeling en dat de eigenlijke data weinig steun boden voor de link tussen baby tv en een negatieve impact op de taalontwikkeling (Ferguson en Donnellan, 2013).

Manen tot voorzichtigheid

Hoewel het woord paniek me een relatief goede omschrijving lijkt van de staat waarin ik me bevond na het lezen van het boek, ebde dit stilaan weg na wat meer opzoekwerk te doen rond recent(er) gepubliceerde studies, en zelf enkele conclusies te trekken. Een quote waarmee ik wil afsluiten en die Spitzer zelf in zijn boek aanhaalt is dat ‘we moeten manen tot voorzichtigheid’. Als we deze regel volgen, alert zijn en alles met mate doen, zal het (hopelijk) allemaal zo’n vaart niet lopen.

Bronnen:

DeLoache, J. S., Chiong, C., Sherman, K., Islam, N., Vanderborght, M., Troseth, G. L., O’Doherty, K. (2010). Do Babies Learn From Baby Media? Psychological Science21(11), 1570–1574. https://doi.org/10.1177/0956797610384145

Ferguson, C. J., & Donnellan, M. B. (2013, July 15). Is the Association Between Children’s Baby Video Viewing and Poor Language Development Robust? A Reanalysis of Zimmerman, Christakis, and Meltzoff (2007). Developmental Psychology. Advance  online publication. doi:10.1037/a0033628

Schmidt, M., Rich, M., Rifas-Shiman, S., Oken, E., & Taveras, E. (2009). Television Viewing  in Infancy and Child Cognition at 3 Years of Age in a US                                                         Cohort. PEDIATRICS123(3), e370-e375. doi: 10.1542/peds.2008-3221

Spitzer, M. (2013). Digitale Dementie: hoe wij ons verstand kapotmaken. Atlas contact.

Zimmerman F.J., Christakis D.A., Meltzoff A.N. Television and DVD/Video Viewing in Children Younger Than 2 Years. Arch Pediatr Adolesc Med. 2007;161(5):473–479.doi:10.1001/archpedi.161.5.473

 

 

 

 

 

 

Dankjewel voor je reactie! ♥

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s